Rodríguez Castelao, Alfonso Daniel

  (Rianxo, A Coruña  1886 - Buenos Aires, Argentina  1950)
  Alias: Castelao

Estuda Medicina na Universidade de Santiago de Compostela e publica os seus primeiros debuxos nas revistas Vida Gallega, Mi tierra e Galicia moza. Tras o seu asentamento en Pontevedra en 1916 vencéllase ao nacionalismo galego co seu ingreso nas "Irmandades da Fala", militancia que apoiará tamén coas súas colaboracións gráficas en A Nosa Terra o seu órgano difusor. En 1921 viaxa a Francia, Bélxica e Alemaña pensionado pola Xunta de Ampliación de Estudos. Publica en 1931 o álbum Nós no que xa é patente a influencia do expresionismo alemán nos seus debuxos. Nas eleccións lexislativas de febrerio de 1936 sae É elixido deputado polo Frente Popular en  Pontevedra, vencellándose máis activamente á política.

Durante a guerra civil publica tres importantes álbumes de debuxos: Milicianos, Galicia mártir e Atila en Galicia. Xa no exilio, en La Habana e Nova Iork, realiza unha serie de augadas sobre negros, visións da rúa que plasman a viveza dos seus costumes e as súas danzas.

A súa maior achega artística prodúcese no ámbito do debuxo e a caricatura. O estilo sinxelo, sintético, a capacidade de crear tipoloxías para recrear situacións e personaxes cos elementos precisos e a concepción moderna do grafismo, relacionan a súa obra cos debuxantes alemáns e dun xeito máis xenérico coa estampa xaponesa. Uns trazos aos que hai que engadir a sátira e a ironía, o humor socarrón e pesimista que lle dará á súa obra un selo inconfundible e propio.

ALONSO MONTERO, X.: "Situando el Albúm Nós de Castelao", en Nós, Ediciones Júcar, Madrid, 1974.

ÁLVAREZ GANDA, A.: "Castelao", en Gran Enciclopedia Gallega, tomo V, Ed. Silverio Cañada, Santiago de Compostela, 1974-2000.

Arte y nacionalismo. La vanguardia histórica gallega (1925-1936), Ediciós do Castro, Sada, A Coruña, 1992.

Artistas Galegos: pintores (vangardas históricas). Castelao, Nova Galicia Edicións, Vigo, 2002.

BALTAR DOMÍNGUEZ, A.: Castelao ante la medicina, la enfermedad y la muerte, Bibliófilos Gallegos, Santiago de Compostela, 1979.

BERAMENDI, J.G.; VILLARES, R. (eds.): Actas Congreso Castelao, Universidade de Santiago de Compostela, Xunta de Galicia, Fundación Castelao, Santiago de Compostela, 1989.

BLANCO-AMOR, E.: Prólogo a Castelao, obra completa, Tomo I, Akal, Madrid, 1975.

BONET, J.M.: Diccionario de las Vanguardias en España (1907-1936), Alianza Editorial, Madrid, 1995.

BOZAL, V.: El realismo plástico en España de 1900 a 1936, Península, Madrid, 1967.

BOZAL, V.: Historia del Arte en España, Istmo, Madrid, 1972.

BOZAL, V.: "Sátira y tragedia. Las imágenes de Castelao", en O movemento renovador da arte galega, Ediciós do Castro, Sada, A Coruña, 1977.

BOZAL, V.: Arte del siglo XX en España. Pintura y escultura 1900-1939, Espasa Calpe, Madrid, 1991.

BRIHUEGA, J.: "Manifiestos, Proclamas, Panfletos y Textos Doctrinales", en Las vanguardias artísticas en España: 1910-1931,  Cátedra, Madrid, 1982.

BRIHUEGA, J.: Las vanguardias artísticas en España , Istmo, Madrid, 1981.

BRIHUEGA, J.: Jaime, Las vanguardias y la República, Cátedra, Madrid, 1982.

CALVO SERRALLER, F.: Enciclopedia del Arte Español del siglo XX. I Artistas, Mondadori, Madrid, 1991.

CARBALLO-CALERO, M.V.: La ilustración en la revista Nós , Deputación de Ourense, Ourense, 1983.

CARBALLO-CALERO, M.V.: Os Castelaos de Ourense, Caixa Ourense, Ourense, 1985.

CARBALLO-CALERO, M.V.: Luís Huici e a revista Luz, un dos precedentes de Alfar (A Coruña, xullo de 1922), Museo de Pontevedra, Pontevedra, 1999.

CARBALLO-CALERO, M.V.: "Castelao ilustrador", en Actas del Simposio Castelao na Galiza do século XX. Universidade da Coruña, Asociación sociopedagóxica Galega, A Coruña, 1999.

CARULLA, J.; CARULLA, A.: La Guerra Civil en 2000 carteles . República - Guerra Civil y Posguerra. Postermil, S.L., Barcelona, 1997.

CASTELAO (1886-1950). Centenario del nacimiento de Castelao (catálogo), Ministerio de Cultura, Consellería de Cultura - Xunta de Galicia, Madrid, 1986.

Castelao, exposición 50 aniversario (catálogo). Fundación Castelao, Fundación Caixa Galicia, A Coruña, 2000.

Castelao e o teatro: Escenografías, Pontevedra, 2000.

CASTRO, X.A.: Renovación e avangarda en Galicia (1925-1933). Os pensionados da Deputación de Pontevedra, Deputación de Pontevedra, Pontevedra, 1986.

A creación do necesario. Aproximacións ó deseño do século XX en Galicia (catálogo), MARCO, Museo de Arte Contemporánea de Vigo, A Coruña, 2004.

DÍAZ PARDO, I.: "Castelao, artista", en la Colección suplementos de Cuadernos para el Diálogo, 1975.

DÍAZ PARDO, I.: "Castelao", en Artistas Galegos. Pintores. Vangarda histórica, Nova Galicia, Vigo, 1998.

DURÁN, J.A.: El primer Castelao, Siglo XXI de España Editores, Madrid, 1972.

DURÁN, J.A.: Historiade caciques, bandos e ideologías en la Galicia no urbana, Madrid, 1973.

DURÁN, J.A.: Castelao en "El Sol ", Madrid, 1976.

Exposición de pintura gallega (catálogo), Centro Gallego de Buenos Aires, Bos Aires, 1951.

FILGUEIRA VALVERDE, X.: "Castelao escenógrafo. Os decorados da polifónica de Pontevedra", en Cuarto Adral. Castelao na lembranza, Ediciós do Castro, Sada, A Coruña, 1987.

Galicia Arte. Arte contemporánea (I), Tomo XV, Hércules Ediciones, A Coruña, 1993.

GONZÁLEZ PÉREZ, C.: "Un seudónimo de Castelao", en Faro de Vigo, 26 de xullo de 1986.

GONZÁLEZ PÉREZ, C.: Castelao: caricaturas y autocaricaturas, Edicións do Castro, Sada, A Coruña, 1986.

GONZÁLEZ PÉREZ, C.: "Castelao e o Faro de Vigo", en Cadernos Castelao, núm. 8, 1996.

Historia da pintura galega do século XX (1900-1951), Consellería de Educación y Cultura, Santiago de Compostela, 1985.

LÓPEZ VÁZQUEZ, J.L.: "Las fuentes de los Álbumes de Castelao 'Galicia Mártir' y 'Atila en Galicia'", en El Museo de Pontevedra, núm. 37, 1983.  

LÓPEZ VÁZQUEZ, J.L: "Castelao, Raemaekers e o 'albúm Nós'", nas Actas do Simposio Castelao na Galiza do século XX, Universidade da Coruña, Asociación sociopedagóxica Galega, A Coruña, 1999.

MAINER, J.C.: "Contra el Marasmo: las Revistas Culturales en España (1900-1936)", en Arte moderno y revistas españolas 1898-1936 (catálogo), MNACARS: Madrid, 1996.  

A mares: o espello do mar en el arte gallego de los siglos XIX y XX (catálogo), Museo do Mar de Galicia, Vigo, 2003.

MARTÍNEZ, R.; ROMERO, A.: "Castelao, ilustrador de El Cuento Semanal", en Ciencias y Humanidades, núm. 24, 1992.

Medio século de Arte galega (catálogo), Consellería de Cultura e Xuventude, Xunta de Galicia, Santiago de Compostela, 1991.

MON, F.: Del ayer histórico a la joven pintura gallega , Edicións do Castro, Sada, A Coruña, 1974.

MONTEAGUDO, H.: De viva voz: conferencias e discursos, Fundación Catelao, Santiago de Compostela, 1996.

OTERO PEDRAYO, R.: "Castelao", A Coruña, 1986.

PABLOS, F.: Pintores Gallegos del Novecientos, Fundación Pedro Barrié de la Maza, A Coruña, 1981.

PABLOS, F.: A Pintura en Galicia. Do XVII ás últimas tendencias, Nigra Trea, Vigo, 2003.

PARDO de NEYRA, X.: "Inéditos da tertulia do Derby vigués", en La Voz de Galicia, 9 de xaneiro de 2000.

PAZ-ANDRADE, V.: "Castelao: as dúas vidas do Álbum Nós", en II Mostra antolóxica da arte (catálogo), Lugo, 1980.

PAZ-ANDRADE, V.: Castelao na luz e na sombra, Edicións do Castro, Sada, A Coruña, 1986.

REI ROMEU, M.: Alfonso Daniel Castelao, A Nosa Terra, Vigo, 1999.

SEARLE, R.: La caricature. Art et manifeste, Editions d'Art Albert Skira, Xenebra, 1974.

SEOANE, L.: Castelao Artista, Alborada, Buenos Aires, 1969. Reeditado en Ediciós do Castro, Sada, A Coruña, 1984.

SEOANE, L.: "Algúns aspeitos de Nós", en Cincuentenario de Nós, homenaxe da Real Academia Galega, núm. 145, tomo II, outubro, 1970.

SEOANE, X.: Reto ou rendición, Edicións do Castro, Luzes de Galiza Arte, Sada, A Coruña, 1994.

SOBRINO MANZANARES, M.L.: "Grabados y viñetas satíricas en Galicia (1919-1939): Castelao y Maside", en Actas del primer Congreso Español de Historia del Arte , Trujillo, 1977.

SOBRINO MANZANARES, M.L.: "La Edad Contemporánea", en Historia del Arte Gallego, Editorial Alhambra, Madrid, 1982.

VALLE PÉREZ, X.C.: "Castelao e a arte galega do seu tempo", en FERREIRO, M.;

VV.AA.: Santiago, punto de encuentro. Obras maestras de la Catedral y Caixa Galicia, Fundación Caixa Galicia, A Coruña, 2010, pp. 108, 109.

FREIXEIRO MATO, X.R.: Actas del Simposio Castelao na Galiza do século XX, Universidade da Coruña, Asociación sociopedagógica Galega, A Coruña, 1999.

PUBLICACIÓNS PROPIAS:

CASTELAO: Diario 1921, Galaxia, Vigo, 1977.

Ver menos